Zakres powiązań i ich interpretacja

1.           Ceny transferowe 1

1.1.        Definicja powiązań przedsiębiorstw na gruncie cen transferowych

Zgodnie z art. 11 ust. 1 pkt 1, 2 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (dalej: ustawa o CIT), powiązania między przedsiębiorstwami występują, jeżeli osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej bierze udział bezpośrednio lub pośrednio w zarządzaniu przedsiębiorstwem lub w jego kontroli albo posiada udział w kapitale tego przedsiębiorstwa. Zapis ten dotyczy zarówno podmiotów posiadających miejsce zamieszkania, siedzibę lub zarząd na terytorium Polski (podmioty krajowe), jak i podmiotów spoza terytorium Polski (podmioty zagraniczne).

Powiązania między przedsiębiorstwami występują również w sytuacji, w której ta sama osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej równocześnie bezpośrednio lub pośrednio bierze udział w zarządzaniu podmiotem krajowym i zagranicznym, lub w ich kontroli albo posiada udział w kapitale tych podmiotów (art. 11 ust. 1 pkt 3 ustawy o CIT).

Podobne zasady obowiązują również w przypadku relacji wyłącznie pomiędzy podmiotami krajowymi (art. 11 ust. 4).

Posiadanie udziału w kapitale innego podmiotu, oznacza sytuację, w której dany podmiot bezpośrednio lub pośrednio posiada w kapitale innego podmiotu udział nie mniejszy niż 25%, przy czym do końca roku podatkowego 2016 próg ten wynosił 5% (art. 11 ust. 5a ustawy o CIT).

Określając wielkość udziału pośredniego, jaki podmiot posiada w kapitale innego podmiotu, przyjmuje się zasadę, że jeżeli jeden podmiot posiada w kapitale drugiego podmiotu określony udział, a ten drugi posiada taki sam udział w kapitale innego podmiotu, to pierwszy podmiot posiada udział pośredni w kapitale tego innego podmiotu w tej samej wysokości; jeżeli wartości te są różne, za wysokość udziału pośredniego przyjmuje się wartość niższą (art. 11 ust. 5b ustawy o CIT).

Mając powyższe na uwadze, za przedsiębiorstwa powiązane uznaje się przedsiębiorstwa w następujących sytuacjach:

a) Powiązania międzynarodowe

  1. osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka niemająca osobowości prawnej, mająca miejsce zamieszkania, siedzibę lub zarząd na terytorium Polski (podmiot krajowy) bierze bezpośrednio lub pośrednio udział w zarządzaniu przedsiębiorstwem położonym poza terytorium Polski (podmiot zagraniczny),
  2. podmiot krajowy bierze bezpośrednio lub pośrednio udział w kontroli nad podmiotem zagranicznym,
  3. podmiot krajowy posiada bezpośrednio lub pośrednio co najmniej 25-procentowy udział w kapitale podmiotu zagranicznego (uwaga: do końca roku podatkowego 2016, limit udziału, od którego podmioty uznawano za powiązane wynosił 5%), weryfikator pic
  4. podmiot zagraniczny bierze bezpośrednio lub pośrednio udział w zarządzaniu podmiotem krajowym,
  5. podmiot zagraniczny bierze bezpośrednio lub pośrednio udział w kontroli nad podmiotem krajowym,
  6. podmiot zagraniczny posiada bezpośrednio lub pośrednio co najmniej 25-procentowy udział w kapitale podmiotu krajowego (uwaga: do końca roku podatkowego 2016, limit udziału, od którego podmioty uznawano za powiązane wynosił 5%), weryfikator pic
  7. ten sam podmiot równocześnie bezpośrednio lub pośrednio bierze udział w zarządzaniu podmiotem krajowym i podmiotem zagranicznym,
  8. ten sam podmiot równocześnie bezpośrednio lub pośrednio bierze udział w kontroli nad podmiotem krajowym i podmiotem zagranicznym,
  9. ten sam podmiot równocześnie posiada bezpośrednio lub pośrednio co najmniej 25-porcentowy udział w kapitale podmiotu krajowego i podmiotu zagranicznego (uwaga: do końca roku podatkowego 2016, limit udziału, od którego podmioty uznawano za powiązane wynosił 5%). weryfikator pic

b) Powiązania krajowe

  1. podmiot krajowy bierze bezpośrednio lub pośrednio udział w zarządzaniu innym podmiotem krajowym,
  2. podmiot krajowy bierze bezpośrednio lub pośrednio udział w kontroli nad innym podmiotem krajowym,
  3. podmiot krajowy posiada bezpośrednio lub pośrednio co najmniej 25-procentowy udział w kapitale innego podmiotu krajowego (uwaga: do końca roku podatkowego 2016, limit udziału, od którego podmioty uznawano za powiązane wynosił 5%),
  4. ten sam podmiot równocześnie bezpośrednio lub pośrednio bierze udział w zarządzaniu podmiotami krajowymi,
  5. ten sam podmiot równocześnie bezpośrednio lub pośrednio bierze udział w kontroli podmiotów krajowych,
  6. ten sam podmiot równocześnie posiada bezpośrednio lub pośrednio co najmniej 25-porcentowy udział w kapitale podmiotów krajowych (uwaga: do końca roku podatkowego 2016, limit udziału, od którego podmioty uznawano za powiązane wynosił 5%),
  7. pomiędzy podmiotami krajowymi występują powiązania rodzinne,
  8. pomiędzy podmiotami krajowymi występują powiązania wynikające ze stosunku pracy,
  9. pomiędzy podmiotami krajowymi występują powiązania majątkowe,
  10. pomiędzy osobami pełniącymi w podmiotach krajowych funkcje zarządcze lub kontrolne albo nadzorcze występują powiązania rodzinne, wynikające ze stosunku pracy albo majątkowe,
  11. którakolwiek osoba łączy funkcje zarządzające lub kontrolne albo nadzorcze w podmiotach krajowych.

c) Przykłady pośrednich powiązań kapitałowych

Przykład 1:

Spółka A posiada 100% udziałów w spółce B, która posiada 25% udziałów w spółce C. weryfikator picW takiej sytuacji, Spółka A posiada całościowy, bezpośredni udział w kapitale spółki B oraz pośredni udział w kapitale spółki C (w wysokości 25%).

Przykład 2:

Spółka A posiada 50% udziałów w spółce B, która posiada 30% udziałów w spółce C. Dodatkowo Spółka A posiada również 100% udziałów w spółce D. weryfikator picW takiej sytuacji, Spółka A jest bezpośrednio powiązana ze spółkami B oraz D. Pomiędzy spółkami B i D również istnieje powiązanie (ten sam udziałowiec – spółka A). Powiązanie pośrednie istnieje także między spółką A oraz C (powiązanie pośrednie 30%), a także między spółką C oraz D (ten sam udziałowiec – spółka A).

Przykład 3:

Spółka A posiada 50% udziałów w spółce B, która posiada 30% udziałów w spółce C. Dodatkowo Spółka A posiada również 100% udziałów w spółce D, która ma 60% udziałów w spółce E. weryfikator picW takiej sytuacji, Spółka A jest bezpośrednio powiązana ze spółkami B oraz D, natomiast spółka B jest bezpośrednio powiązana ze spółką C. Podobnie bezpośrednio powiązana są spółki D i E. Pomiędzy spółkami B i D istnieje powiązanie pośrednie (ten sam bezpośredni udziałowiec – spółka A). Powiązanie pośrednie istnieje także między spółką A oraz C (powiązanie pośrednie 30%), jak i między spółką C oraz D (ten sam udziałowiec – spółka A) oraz między spółką C i E (ten sam udziałowiec pośredni – spółka A).

Przykład 4 – powiązania funkcyjne (zarządcze/kontrolne):

Osoba A jednocześnie zasiada w zarządzie spółki B i w radzie nadzorczej spółki C. W takiej sytuacji spółki B oraz C są podmiotami powiązanymi. Należy mieć na uwadze, iż powiązania kapitałowe i funkcyjne mogą występować w danej grupie jednocześnie.

1.2.        Znaczenie powiązań na gruncie przepisów o cenach transferowych

a) Obowiązek stosowania cen rynkowych w transakcjach z podmiotami powiązanymi (zasada ceny rynkowej).

b) Obowiązek badania cen rynkowych oraz porównywania cen stosowanych w transakcjach z podmiotami powiązanymi do cen rynkowych (benchmarking study).

c) W przypadku występujących odchyleń od cen rynkowych – ryzyko doszacowania podatnikowi dochodu przez organy podatkowe.

d) Obowiązek sporządzania dokumentacji cen transferowych dla transakcji z podmiotami powiązanymi po przekroczeniu określonych limitów. W przypadku doszacowania przez organy podatkowe podatnikowi dochodu na transakcji, dla której podatnik nie posiada dokumentacji cen transferowych, zawierającej wszystkie wymagane prawem elementy – różnica między dochodem wykazanym przez podatnika a dochodem doszacowanym przez organ podatkowy podlega opodatkowaniu sankcyjną 50-procentową stawką podatku CIT. Ponadto, brak dokumentacji cen transferowych naraża osoby odpowiedzialne w przedsiębiorstwie za rozliczenia podatkowe na ryzyko odpowiedzialności karnej skarbowej.

e) Obowiązek raportowania o transakcjach i innych zdarzeniach gospodarczych z podmiotami powiązanymi (formularz CIT-TP dołączany do rocznego zeznania podatkowego CIT-8, począwszy od roku podatkowego 2017) – dotyczy podatników, osiągających przychody lub koszty powyżej 10 mln EUR rocznie.

f) Obowiązek składania pisemnego oświadczenia o sporządzeniu dokumentacji podatkowej dla transakcji z podmiotami powiązanymi. Oświadczenie takie będzie dołączane do rocznego zeznania podatkowego (CIT-8), począwszy od zeznania podatkowego za rok 2017.

[1] Podstawa prawna: art. 9a, art. 11, art. 19 ust. 4, art. 27 ust. 6 ustawy o podatku CIT (Dz.U.2016.1888 t.j.) oraz Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 10 września 2009 r. w sprawie sposobu i trybu określania dochodów osób prawnych w drodze oszacowania oraz sposobu i trybu eliminowania podwójnego opodatkowania osób prawnych w przypadku korekty zysków podmiotów powiązanych (Dz.U.2014.1186).

Podobne zasady w zakresie cen transferowych obowiązują również na gruncie podatku PIT.

Na gruncie prawa unijnego obowiązuje tzw. miękkie prawo, tj. wytyczne i rekomendacje – Wytyczne Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju OECD w sprawie cen transferowych (OECD Transfer Pricing Guidelines for Multinational Enterprises and Tax Administrations) oraz tzw. plan działań BEPS (od ang. Base Erosion and Profit Shifting Action Plan).

 

1 Podstawa prawna: art. 9a, art. 11, art. 19 ust. 4, art. 27 ust. 6 ustawy o podatku CIT (Dz.U.2016.1888 t.j.) oraz Rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 10 września 2009 r. w sprawie sposobu i trybu określania dochodów osób prawnych w drodze oszacowania oraz sposobu i trybu eliminowania podwójnego opodatkowania osób prawnych w przypadku korekty zysków podmiotów powiązanych (Dz.U.2014.1186). Podobne zasady w zakresie cen transferowych obowiązują również na gruncie podatku PIT. Na gruncie prawa unijnego obowiązuje tzw. miękkie prawo, tj. wytyczne i rekomendacje – Wytyczne Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju OECD w sprawie cen transferowych (OECD Transfer Pricing Guidelines for Multinational Enterprises and Tax Administrations) oraz tzw. plan działań BEPS (od ang. Base Erosion and Profit Shifting Action Plan).